>

Nieuws

 
26 november 2021

De uitdaging van het Nieuw Doopsgezind Peil

Helder zien
Marcus 8: 22-30 
Johannes 9: 1-41

De eerste vraag die Jezus stelt aan de door hem genezen blinde, is: ‘Wat zie je?’ Het antwoord: 'Ik zie mensen, het zijn net bomen, maar ze lopen rond.’ De blinde kent bomen en mensen alleen van voelen. Als hij voor de eerste keer mensen ziet vergelijkt hij hen met bomen, omdat hij niet anders heeft gekend. Na dit antwoord legt Jezus opnieuw de handen op de ogen - en de voormalig blinde ziet alles helder, aldus Marcus. 

Voor mij slaat dit niet op het echte zien, maar gaat het meer om een overdrachtelijk helder zien. De tweede handeling van Jezus doet de genezen blinde ’inzien’ dat zijn genezing het werk van de Messias moet zijn geweest. Dat wordt ook duidelijk in het vervolg op dit verhaal. Daar komt de vraag van Jezus aan de discipelen aan de orde: ‘Wie zeggen de mensen dat Ik ben?’ Een eensluidend antwoord komt er niet. Net als bij de genezen blinde, hebben de mensen geen duidelijk beeld of persoon voor ogen met wie ze Jezus kunnen vergelijken. 

Nieuw Doopsgezind Peil
Als je in zo’n situatie een antwoord moet geven, refereer je aan datgene dat je kent. Dat gebeurt hier ook. Jezus wordt vergeleken met Johannes de Doper en met Elia of een van de andere profeten. Daarna vraagt Jezus zijn discipelen: 'En wie ben ik volgens jullie?’ Petrus geeft het antwoord: 'U bent de Messias’. Hij is in dit verhaal degene die helder voor ogen heeft wie Jezus is! En net als bij de genezen blinde in het verhaal, verbiedt Jezus de discipelen om hierover te spreken.

Zo gaat het ook in deze tijd. Als wij aan willekeurige mensen zouden vragen wat zij denken bij doopsgezind-zijn of doopsgezinden, dan is de kans groot dat je een vaag antwoord krijgt. Zij hebben geen duidelijk beeld voor ogen. Daarom kan het goed zijn om te werken aan een Nieuw Doopsgezind Peil, zoals de ADS als jaarthema voorstelt.

Referentiekader
Maar wat zou er in onze eigen gemeenten gebeuren als wij daar dezelfde vraag zouden stellen? Krijgen we dan wel een duidelijk of helder antwoord? Ik weet het niet. Of beter gezegd: ik denk het niet. Dat komt doordat ieder van ons, net als de blinde in de bijbeltekst, zijn of haar eigen referentiekader heeft. En dat maakt het spreken over en het zoeken naar een Nieuw Doopsgezind Peil een uitdaging.

Immers: wat heeft ieder van ons meegenomen uit de lange doperse traditie? Een traditie die in het begin gevormd werd door de keuzes in de tijd van de Reformatie, waarbij de bouwstenen van Menno een belangrijke rol speelden. Kent u die bouwstenen nog? Ik noem er hier een paar.

1) Er is één onvervalste zuivere leer, die haar oorsprong vindt in de bijbel en daar aan is gekoppeld: je moet alleen aan God verantwoording afleggen. Dat betekende dat je geen baan kon aannemen bij overheidsorganen.
2) De bijbel leert de kinderdoop niet. Dat betekende dat de volwassenendoop werd gehanteerd, of beter gezegd de gelovigen-doop.
3) Het Avondmaal wordt gevierd ter nagedachtenis aan het Laatste Avondmaal van Christus. Daarbij wordt het brood niet veranderd in het lichaam van Christus.
4) Er bestaat een ongeveinsde broederlijke en zusterlijke liefde. Dat betekent dat je zorgdraagt voor je broeder en zuster, maar ook dat je elkaar moet aanspreken op gedrag dat niet in overeenstemming is met de bijbelse leefregels.

Aanpassen
Na de Reformatie ging het leven door en langzaam maar zeker pasten de dopers zich steeds meer aan de wereld aan. In de loop van de tijd zijn de geloofsopvattingen van doopsgezinden in veel opzichten veranderd. Als wij naar de hedendaagse doopsgezinde geloofsgemeenschap kijken, dan denken velen dat het afwijzen van het zweren van de eed, de nadruk op het verwerpen van geweld, de sterke band met de op de bijbel gerichte verkondiging, en het accent op de navolging van leer en leven van Jezus van Nazareth, tot het typisch doopsgezind eigene behoren. Zo stond dat op de website van de ADS waarin het jaarthema Nieuw Doopsgezind Peil werd aangekondigd. Er werd in dat stuk met geen woord gerept over de volwassenen- of gelovigen-doop, toch één van de uitgangspunten uit het verleden. Er werd ook niet gesproken over de ongeveinsde broederlijke en zusterlijke liefde. Ook het priesterschap aller gelovigen kwam niet ter sprake en evenmin de afzondering van de wereld die in vroeger eeuwen bij sommige doperse gemeenten centraal stond.

Waaraan kunnen wij dan nu nog zien of horen dat een kerkdienst een doopsgezinde kerkdienst is? Een antwoord op die vraag kunnen we proberen te vinden in ons zoeken naar het Nieuw Doopsgezind Peil. Maar dat zal niet eenvoudig zijn. Om zoiets te kunnen vinden, zul je eerst helder voor ogen moeten krijgen wat voor jou en de gemeente belangrijk is. 

In de loop van de doopsgezinde geschiedenis zijn veel verschillende uitgangspunten geformuleerd, als gevolg van theologische en andere verschillen. Denkt u maar aan de Friese varianten met een oude (behoudende) en een jonge (vrijere) tak. Of de Vlaamse variant. De oude Vlamingen kenden een zeer streng beleid en streefden naar een gemeente zonder vlek of rimpel. De jonge tak stond daar vrijer tegenover. 

'Echt' Doopsgezind
Ook nu zijn er verschillen tussen doopsgezinde gemeenten. Dus is het moeilijk om te weten en te ervaren wat nu 'echt’ doopsgezind is. Per slot van rekening is elke gemeente autonoom. Door die verregaande autonomie zijn de verschillen tussen de gemeenten soms zelfs groter geworden. En dat kan verreikende consequenties hebben. Je kunt je bijvoorbeeld afvragen wat een nieuwkomer in een gemeente zal doen, als hij of zij na een verhuizing niets herkenbaars tegenkomt in de nieuwe gemeente.

Hoe kunnen we nu dat gesprek over het Nieuw Doopsgezind Peil gaan voeren? Het is net als bij de blinde. Op de eerste vraag van Jezus refereert hij aan de eerste periode: ‘Ik zie de mensen, ik zie hen als bomen wandelen.’ Pas na de tweede handeling van Jezus kan hij alles scherp zien. Laten we daarom in het gesprek over het Nieuw Doopsgezind Peil eerst proberen antwoord te geven vanuit ons eigen referentiekader. Wat is voor u en mij het wezenlijke van een doopsgezinde gemeente, een doopsgezinde kerkdienst, van doopsgezinden?

Tweede ronde
Als ieder van ons die vragen beantwoord heeft en in de gemeente kenbaar heeft gemaakt, kunnen we aan een tweede ronde beginnen. En tijdens die tweede ronde kunnen we proberen alle ideeën te combineren, met als doel een duidelijk en helder beeld te schetsen waarin ieder van ons zich kan vinden. Bij dat gesprek over die tweede ronde moeten we oppassen dat we elkaar niet verketteren, zoals dat in het evangelie naar Johannes, hoofdstuk 9, gebeurt met de genezen blinde. 

Wat kan een tweede-ronde-gesprek over een Nieuw Doopsgezind Peil tot gevolg hebben? Dan kan duidelijk worden dat er leden en vrienden zijn die een helder beeld hebben over doopsgezind zijn, een doopsgezinde gemeente en de vormgeving van een doopsgezinde kerkdienst. Die meer herkenbaarheid willen proberen te krijgen. Die bijvoorbeeld meer willen aansluiten bij uitgangspunten van doopsgezinden uit het verleden. Anderen zullen vanwege andere referentiekaders juist pleiten voor meer vernieuwing. En die zullen daarbij juist bewust willen afstappen van oude uitgangspunten. En tussen die twee uitersten zullen er ongetwijfeld nog meer meningen zijn. Het is dan zaak om te zoeken naar compromissen. En juist dat zoeken naar compromissen is bij uitstek een dopers uitgangspunt. Immers, één van de bouwstenen van Menno luidt: ‘Er bestaat een ongeveinsde broederlijke en zusterlijke liefde in de gemeente.’

Compromissen
Dat betekent dat we elkaar, bij het zoeken naar compromissen in het debat over het Nieuw Doopsgezind Peil, kunnen aanspreken over elkaars standpunt. En daarbij moeten we er naar streven niemand een ander over zijn of haar standpunt aan te vallen of buiten te sluiten. 

Het zal al met al een hele klus worden om op gemeenteniveau tot een goed en helder geformuleerd Nieuw Doopsgezind Peil te komen. Alleen door gesprekken kunnen we helder krijgen wat we als gemeente samen willen, willen zijn en willen uitdragen. Het vinden van een dergelijke nieuwe richting zal niet eenvoudig zijn. Volgens mij is het een uitdaging. Laten we die uitdaging aangaan en hopen dat we gezamenlijk een Nieuw Doopsgezind Peil kunnen formuleren.

Dit artikel verscheen eerder in Doopsgezind Venster, het blad van de Doopsgezinde Gemeente Zutphen.

Tekst: Raang Boer Iwema
Beeld: cover themaboekje Nieuw Doopsgezind Peil


Terug