> nieuws

Nieuws

 
13 december 2019

Joris Luyendijk maakt bubbel zichtbaar

In de doopsgezinde kerk in Leeuwarden vond 7 december jl. de achtste Menno Simons-lezing plaats. Het thema was ‘Omgaan met verschil’. Joris Luyendijk nam de honderden aanwezigen mee in zijn gedachtegang en vertelde over zijn huidige onderzoek naar de elite. Hij vindt dat iedereen tegenwoordig in een eigen bubbel zit, maar zich daar niet van bewust is. 
In zijn lezing liet hij haarfijn zien hoe dat komt.

Vijand
Luyendijk opent zijn lezing met het beeld dat laagopgeleiden een hekel hebben aan de bureaucratie, de overheid is hun vijand. Het begint al met alle regels. ‘Hoogopgeleiden vinden daarin wel hun weg, want alles is gemaakt voor hoogopgeleiden’, zegt hij. ‘En zij gaan ervan uit dat iedereen even zelfredzaam is als zijzelf.’ Maar in werkelijkheid is het verschil enorm groot. 
Ook zegt Luyendijk: ‘Mijn generatie heeft een totaal ander beeld van de overheid. Betalen voor de tram? In de jaren tachtig en negentig vond je dat een soort lifestyle-optie. Maar Nederland is echt heel erg veranderd. Een AOW’er die met zijn krantenwijkje net iets teveel verdiend heeft? Pats! Die gaat dat voelen. En dat stoot heel veel mensen tegen de borst. Zij willen Nederland rechtvaardiger maken!’
De onbegrijpelijke regeldruk moet volgens Luyendijk echt aangepakt worden, want dat kan juridische ongelijkheid in de hand werken. Veel mensen voelen zich nu tweederangsburgers van de samenleving.

Sociaal onrecht
Dan gaat het over de levensloop van de elite, over ‘Anne-Fleur’ die het zoveel makkelijker heeft. Vóór haar geboorte werd zij al gestimuleerd door muziek van Mozart. Thuis wordt steeds aan haar gevraagd hoe haar dag was: hoe was het op school? Haar ouders gaan naar alle ouderavonden. Als iets niet lukt, krijgt Anne-Fleur gelijk bijles. Ze krijgt zakgeld en advies bij elke stage die ze loopt. Later gaat ze naar een studentenvereniging. Zo krijgt ze van alle kanten steun, ook als ze wil gaan solliciteren. 
Dan ‘Gerrit’, zoon van een afgekeurde buschauffeur en een kapster. Hij gaat voor het eerst naar de universiteit, maar zonder al die voordelen die mensen uit hoogopgeleide milieus zoals Anne-Fleur wel hebben. Allebei solliciteren ze; de baan gaat naar Anne-Fleur - omwille van de diversiteit. Vervolgens willen ze allebei een huis kopen. Ook het huis gaat naar Anne-Fleur, want zij brengt een ton mee doordat haar ouders gebruik hebben gemaakt van de regeling om belastingvrij te schenken.
‘Dat is Nederland anno nu’, concludeert Luyendijk. ‘En dat voel je vooral als je niet in de bubbel van hoger-opgeleiden zit.’ Inderdaad vinden de hoger-opgeleiden (HBO+) deze gang van zaken helemaal geen probleem. Want zij merken al die pijnlijke dingen niet. 

Gevolgen
Zelf realiseren de hoger-opgeleiden zich soms niet eens dát de maatschappij zo werkt, ‘onschuldig’ als ze zijn. Hoe kan dat? ‘Omdat in hun empathische cirkel - die pakweg tien tot vijftien mensen om hen heen - niemand voorkomt die met dit soort problemen kampt’, zegt Luyendijk. Dus zien ze de problematiek niet, ervaren die niet.
‘Waarom stemmen veel laagopgeleiden op populistische partijen?’ vraagt Luyendijk zich vervolgens af. Uit zijn onderzoek, uit de gesprekken met mensen die zo stemmen, blijkt dat bijvoorbeeld Geert Wilders niet op hen neerkijkt. ‘Hij geeft je geen rotgevoel. Maar wel een stem: hij verwoordt wat er leeft.’ Dus wordt er gestemd op diegenen die de elite het beste provoceren. En dat zijn het Forum voor Democratie van Thierry Baudet en de Partij voor de Vrijheid (PVV) van Wilders.
 
Uit de bubbel
Ongeveer een kwart van de samenleving behoort tot de groep van hoger-opgeleiden. Misschien willen sommigen van hen wel uit hun bubbel breken, al was het alleen maar om zich beter te voelen over de samenleving. Of in een poging om meer begrip voor elkaar te krijgen. Maar Luyendijk stelt de zaken scherp: ‘Wilt u een beter gevoel over de samenleving, of wilt u een betere samenleving?’ Hij sluit af met: ‘Kijkt u maar eens hoe uw empathische cirkel eruitziet… Dat is een indicatie voor hoezeer u in uw bubbel zit. Denkt u daar maar eens over na!’

tekst: Carlien Pels-Oosterwijk
fotografie: Ramon Philippo

Menno Simons-lezing Luyendijk Omgaan met verschil


Terug