> nieuws

Nieuws

 
2 december 2019

Interview met Joris Luyendijk

Omgaan met verschil
geschreven door Johan Tempelaar
fotografie Ramon Philippo

Op 7 december verzorgt Joris Luyendijk de Menno Simons-lezing rondom het thema ‘Omgaan met verschil’. De journalist en antropoloog is vooral bekend van zijn werk in het Midden-Oosten en zijn verslaglegging over de financiële wereld. Momenteel houdt hij zich bezig met het thema ‘diversiteit’, waarbij hij zich richt op de kloof tussen witte hoogopgeleiden en laag- en niet opgeleiden. 

Wat is de aanleiding geweest voor dit project?
‘Tijdens mijn theatertour ‘Het zijn net mensen 2.0’ laat ik een filmpje zien waarin een vrouw uitlegt waarom ze Wilders stemt. Ze maakt duidelijk onderdeel uit van de onderklasse, zit in een rolstoel en vertelt dat haar pleegzoon geen werk kan krijgen. Terwijl “hun” - ze bedoelt immigranten - binnen vier maanden werk hebben. Als er wordt gevraagd hoe ze dat weet, zegt ze “dat heb gestaan op Facebook.”. Daarop begint de hele zaal te lachen. Het is een bepaald type minachting. Terwijl ze vertelt dat ze een pleegzoon heeft, wie doet zoiets voor de samenleving?’. 

Wat zegt deze ervaring jou?
‘Dat de mensen die hierom lachen niemand meer in hun empathische cirkel hebben als die vrouw. Er is echt wel iets aan de hand. Veel hoogopgeleiden schamen zich voor de onderklasse, voor de tv-programma’s die ze kijken, de vakanties die ze maken, hun manier van praten. Dat voelen mensen. De samengestelde elite bestaat niet uit de mensen van Shell en de bankiers, dat zijn de 25% hoogopgeleiden, die hebben het prima voor elkaar voor zichzelf. In dit project onderzoek ik waarom Nederland wordt geleid door mannen en vrouwen die er allemaal uitzien zoals ik en dezelfde levensloop hebben als ik.’
 
Wordt dit ook het onderwerp van de Menno Simons-lezing?
‘Niet helemaal, al is ‘omgaan met verschil’ er wel onderdeel van. Voor hoogopgeleiden is omgaan met verschil meestal: ontkennen dat er überhaupt verschil ís. China werd lid van de wereldhandelorganisatie vanuit het idee dat ze dan ‘vanzelf’ een markteconomie zouden krijgen, maar nog steeds is driekwart van China een dictatuur en staan bedrijven onder direct staatstoezicht. Griekenland heeft geen betere lastenmoraal gekregen door toetreding tot de euro. Als mensen het hebben over de global village doen ze dat vaak vanuit de aanname dat anderen worden zoals wij worden. Dat is een illusie.’ 

‘Wat dat betreft gaat Geert Wilders veel beter om met verschil dan Alexander Pechtold. Wilders stelt heel duidelijk dat immigranten anders zijn en dat met hun komst Nederland dus anders wordt. Daarbij denk ik dat hij miskent dat mensen flexibel zijn, worden veranderd door immigratie en dat identiteit een fluïde en dynamisch iets is. Maar het is helemaal niet gezegd dat die dynamiek in de richting gaat die Pechtold veronderstelt, dat ‘zij’ vanzelf zullen worden als ‘wij’. De Pechtolds van deze wereld vinden het overkomelijk als er salafisten naar Nederland komen, al hebben deze niets met homo- en vrouwenrechten. Want daar moet 'gewoon een generatie overheen' en dan worden de kinderen van die salafisten vanzelf zoals Alexander Pechtold. Maar wie zegt dat dat gaat gebeuren? Het is geen misverstand dat veel immigranten gelovig en sociaal-cultureel zeer conservatief denken, en dat er dus grote cultuurverschillen bestaan.’ 

Is dat erg?
‘Op zich niet. Maar omgaan met verschil betekent naast accepteren dat er verschil is óók dat je scherp grenzen stelt aan wat je wel of niet acceptabel vindt. Voorbeeld: meisjes van elf die niet mogen zwemmen met jongens. Als je dat erg vindt, waarom ga je dan niet in Saoudi-Arabië wonen, of ergens anders? Er zijn landen zat waar dat niet gebeurt, maar wij zijn het Gallische dorpje waar we proberen het zo wel te doen. Ja, het is prima dat je een hoofddoek draagt, maar dat betekent ook dat je geen idiote ideeën over Joden mag verspreiden. Je bent van harte welkom en blijft gevrijwaard van discriminatie, maar dat gaat wel twee kanten op.’ 

‘Ik spreek twee, drie keer per week over diversiteit voor allerlei verschillende doelgroepen en volgens mij is dit hét thema in Nederland voor de komende jaren. Aan de reacties merk ik dat dit het heftigste onderwerp is dat ik heb aangepakt en dat het heel veel losmaakt bij mensen, veel meer dan een onderwerp als Israël/Palestina, of populisme. Bij die lezingen en gesprekken is altijd ruimte voor ideeën en ervaringen van mensen in de zaal, waardoor ik mijn eigen verhaal weer kan aanscherpen. Dat zal ik bij de Menno Simons-lezing ook doen.’ 

Ben je trouwens bekend met de doopsgezinden?
Met een knipoog: ‘De laatste stap voor atheïsme toch? De familie van mijn vrouw zat bij een soortgelijke club in Bennekom, hypervrijzinnig. Wat ik opmerkelijk vind, is dat vrijzinnigen veel meer moeite hebben om voort te bestaan ten opzichte van fanatieke bewegingen. Volgens mij is hét verschil dat orthodoxen vooral zoeken naar bevestiging van wat ze al weten, terwijl vrijzinnigen steeds onoverdachte, onontgonnen denkterreinen opzoeken. Zelf ben ik ook altijd meer geïnteresseerd in mensen waar ik het niet mee eens ben. Geef mij maar een goede Joodse kolonist, of een gesprek met jihadisten. Dat zie ik ook al een uitdaging bij deze lezing, ik zal na afloop tevreden zijn als mensen iets hebben gehoord waar ze het écht niet meer eens zijn maar ze dat toch niet terzijde kunnen schuiven.’

De Menno Simons-lezing vindt plaats op zaterdag 7 december (aanvang 15:00 uur) in het kerkgebouw van de doopsgezinde gemeente Leeuwarden (Wirdumerdijk). De toegang is gratis. 




Terug