>

Achtergronden

 
27 december 2021

Idyllisch Bethlehem

Kerstnacht 1914

Het is een wonderlijk verhaal, kerstnacht 1914. Over het kapotgeschoten niemandsland van bevroren modder, met diepe kraters waar lichamen van gesneuvelde soldaten liggen, klinken vanuit de loopgraven kerstliederen. 

Stille Nacht, Heilige Nacht aan Duitse kant wordt aan Engelse kant beantwoord met The First Noel. Hier en daar wordt een lichtje ontstoken. Enkele dapperen klimmen uit de loopgraven en zwaaien naar de vijand. Ook aan die zijde komen soldaten tevoorschijn. Er worden handen geschud, vuurtjes gestookt, geschenken uitgewisseld. Er worden zelfs kerstdiensten gehouden op de slagvelden. 

Langs het hele Westfront zwijgen de wapens, voor een paar uur, een paar dagen, op sommige plaatsen zelfs tot in het nieuwe jaar. Te midden van alle duisternis en dood schijnt voor even het licht van Kerstmis. Verschillen worden overbrugd, tegenstellingen verzoend. Die kerstdag zijn er geen Duitsers meer, geen Engelsen of Fransen, er zijn alleen mensen. Eén mensheid door het licht van Christus. 

Rust
Daarna raast de oorlog voort over de wereld. Maar die paar kerstdagen is er rust. Zoals na een storm, wanneer de wind is gaan liggen, het water spiegelglad is, de blauwe lucht tussen de wolken zichtbaar wordt en de zon weer gaat schijnen. Een zonnestraal glijdt omlaag, de hemel raakt de aarde.

Het is een mooi beeld voor Kerst: de stilte na of middenin een storm. Als een storm die raast, zo voelde voor velen het leven rond het jaar nul. Een koude wind in een donkere nacht van armoede, onderdrukking, geweld en onzekerheid. Alsof het licht van God was ondergegaan. Dan, ergens op een plek achteraf in een klein stadje, in een onbeduidende provincie van het grote en machtige Romeinse Rijk, breekt de zon door. Middenin de winternacht gaat op deze plek de hemel open. De tijd staat even stil, het woeden van de wereld wordt buitengesloten. De wolken breken open, een lichtstraal valt uit de hemel en wordt mens. Op deze plek, op dit moment worden hemel en aarde één. 

Leeuw en lam
Hoe dat was bezingen liederen en vertellen profeten, evangelisten en verhalenvertellers. Wolf en lam liggen samen. Kalf en leeuw, koe en beer grazen in dezelfde weide. Vrede is het overal, wilde dieren komen bij de schapen in de stal en spelen samen. Os en ezel aanschouwen samen het wonder. Herders en koningen knielen zij aan zij voor het kind dat vredig slaapt. Verschillen worden opgeheven, tegenstellingen verzoend. Niemand doet kwaad, niemand sticht onheil op deze heilige plaats. Voor even is het hemel op aarde. 

Ondertussen raasde de storm voort over de rest van de wereld. Legers trokken verder, belastingophalers telden voort, koningen en keizers verzonnen nieuwe strategieën om hun macht te vergroten. Maar rond die ene stal in Betlehem was er rust en vrede.

De idylle van de kerststal en het kerstkind dat vrede en verzoening brengt, bood en biedt velen hoop en moed tot navolging. Tijdens verschillende oorlogen en gewelddadige conflicten werd met de feestdagen een kerstbestand gehouden. Hoewel zo’n kerstbestand – je houdt het niet voor mogelijk – ook door de legerleiding gebruikt kon worden als strategische zet, om te hergroeperen bijvoorbeeld. Niets vrede en verzoening, gewoonweg winnen en heersen. 

Wens en werkelijkheid
Hoopvoller initiatieven zijn te vinden onder ‘gewone’ mensen, die vanuit oprechte motieven en verlangens willen werken aan verzoening met Kerst. Het feest van vrede inspireert om verstoorde verhoudingen en geschonden vertrouwen in gemeente, familie- of vriendenkring te herstellen. 

Maar wens en werkelijkheid willen nogal eens uiteenlopen. Want rondom het kerstfeest zweven hooggestemde verwachtingen, sterk beïnvloed door de beeldvorming in (kook)tijdschriften en andere media. Kerst is het feest van grote perfectie: glamourkleding, culinaire hoogstandjes, engelachtige kids, love and peace aan de kerstdis. Als dan de tompouce van avocado-mousse met gerookte zalm eerder lijkt op een schilderij van Karel Appel, de kids liever tafelvoetbal spelen met de kerstboom van sushi dan die op te eten, en oom Henk het volume van zijn favoriete kerst-playlist nog eens omhoog schroeft, is het niet altijd eenvoudig om de vrede te bewaren, laat staan de ijzige stemming tussen gebrouilleerde familieleden te ontdooien. 

Verzoening
Kerst mag dan hét feest van vrede en verzoening zijn, verzoening hoeft niet binnen één dag bereikt te worden, noch hoeft werken aan vrede beperkt te blijven tot deze ene dag. Het verhaal van Jezus reikt verder dan zijn geboorte in een idyllisch Betlehem. Een heel jaar, ja een heel leven lang, roepen de woorden en de weg van Jezus op tot navolging en is het steeds weer mogelijk een glimp van de hemel op aarde te ervaren, voor een moment, een dag... Vrede is een levenslange weg, waarop elke stap van verzoening er een is. 

Verzoening met jezelf is daarbij niet de geringste stap. Wees barmhartig voor jezelf als de kerstdagen ook dit jaar weer niet lijken op de plaatjes uit de bladen. Laat je niet uit het veld slaan als je verzoeningspogingen met vrienden, familie of gemeenteleden niet (helemaal) gelukt zijn. Morgen is er weer een dag, op 2 januari is er weer een dienst, volgend jaar is het weer Kerst. En dan mogen we weer zingen van os en ezel, leeuw en lam, licht in het duister, vrede op aarde. Want het blijft een wonderlijk verhaal. 

Tekst: Carolien Cornelissen
Beeld: Museums Victoria

Dit artikel verscheen eerder in Doopsgezind NL 12-1. Het hele blad is hier te lezen


Terug