>

Achtergronden

 
21 oktober 2021

Spiegel

'Waar een deur dichtslaat, zet God een raam open.’ 

Een oneliner die we misschien weleens gehoord hebben, vooral wanneer het leven niet gaat zoals we bedacht of gepland hadden. In sommige geloofsgemeenschappen worden onheilstijdingen gezien als een interventie van een hogere macht, van God zelf. Maar wanneer je maar goed genoeg je best doet om te leven zoals God bedoeld heeft, komt alles goed en word je ervoor beloond.
In de Verenigde Staten is deze beweging heel groot en heeft zelfs een naam: Prosperity Gospel (welvaartsevangelie). 

Ommezwaai
Professor Kate Bowler, werkzaam aan de Duke Divinity School in Durham (VS) en opgegroeid in de doopsgezinde gemeenschap in Canada, had net haar proefschrift geschreven over dit onderwerp. Maar toen haar leven op haar vijfendertigste op de rit zat ging voor haar onverwacht een deur dicht.
Bowler was getrouwd, had een goede baan, een baby: alles liep op rolletjes. Totdat ze de diagnose darmkanker stadium 4 kreeg. Haar wereld stortte in, alle zekerheden vielen ineens weg. Een van de belangrijkste aspecten in haar ziekteproces bleek loslaten te zijn. Het duurde niet lang of ze begon te schrijven over de moeilijke weg die ze ging. Dat resulteerde in het boek Everything happens for a reason (alles gebeurt met een reden), met als ondertitel and other lies I’ve loved (en andere leugens die ik koesterde). 

Het betekent een ommezwaai in haar leven, want ze deed toch haar best? Ze leefde het goede leven volgens de regels, en toch kreeg zij de ziekte. Zelf zegt ze over die diagnose: ‘Het is moeilijk te aanvaarden dat het leven wat je zo graag wilde, buiten bereik ligt. Je moet er harder voor werken, beter je best doen, het echt willen. De wereld houdt meer van je wanneer je blij en enthousiast bent, en als persoon compleet. Maar zo werkt het niet, ook niet wanneer je erin gelooft dat je je eigen leven kunt fiksen. Er zijn dingen die je kunt veranderen, maar ook zaken die je niet zelf in de hand hebt. Het leven bestaat niet alleen maar uit beter worden of vooruitgaan.’ 
Het leven is een chronische aandoening, stelt Bowler, en er is geen genezing voor het feit dat we allemaal mensen zijn. We hebben elkaar nodig. Die wereld van zelfhulp, overwinning en vooruitgang blijkt niet te werken. Dat het leven alleen maar beter wordt, en dat iedere tegenslag die we tegenkomen maar tijdelijk is – dat zijn leugens, zo schrijft ze. 

Overeind
Vol goede moed ondergaat Bowler de behandelingen en blijft sterk, tot aan het punt van uitputting. Ze kan niet verder en beleeft een bijzondere ervaring in haar ziekteproces. Ze komt tot het inzicht dat overgave geen teken van zwakheid is, of van opgeven. Integendeel, ze concludeert dat overgave een bijzondere eigenschap is. Diezelfde overgave waar de zelfhulpcultuur van vandaag de dag zich tegen verzet…

Juist in de periode waarin ze schrijft dat ze zich eigenlijk verlaten had moeten voelen door God, blijft ze overeind. ‘Het voelde alsof ik bleef drijven op de liefde en gebeden van alle mensen die om mij heen stonden en mij hielpen, mijn hand vasthielden. Deze mensen kwamen in mijn leven als een soort heiligen, zij lieten mij een glimp van het gelaat van Jezus zien wanneer zij naast mij zaten, mijn hand in hun handen. En dan mijn eigen lijden dat begon te voelen alsof het samenviel met al het andere lijden van andere mensen, ver weg en dichtbij. Het blijkt een heel andere wereld te zijn, de wereld van mensen die rondstrompelen in de puinhopen van hun eigen dromen. Die dromen waarvan ze dachten dat ze er recht op hadden. De plannen die ze onbewust gemaakt hadden en het pad dat ze uitgestippeld hadden.’ 

Aanraken
Die beleving in de puinhopen werd door Augustinus en Thomas van Aquino al eeuwen geleden onderkend. Augustinus noemde het ‘het aanraken’, voor Thomas van Aquino was het iets mystieks, een licht. Maar ze waren het erover eens dat dat bijzondere gevoel weer voorbijgaat. Ook Bowler ervaart het zo. ‘Het gevoel dat God dichtbij is in die puinhopen, het troostende gevoel van geborgenheid – is dat geen bewijs dat God bestaat?’ vraagt ze zich af. ‘Maar wanneer je eenmaal de puinhopen verlaat kun je dat bijzondere gevoel vaak moeilijk terughalen.’ 
In haar boek zegt ze: ‘Dat gevoel van geborgenheid gaf mij een klein stukje zekerheid, en ik klampte mij daaraan vast. (…) Wanneer deze gevoelens komen en gaan, zoals de getijden van de zee, laten zij een afdruk in mij achter. Zo heb ik in mijn leven een afdruk gekregen van een ongevraagde God. Het is geen bewijs van iets, het is ook niet iets om over op te scheppen. Maar de nabijheid voelen van God in een donkere, lange nacht, was een geschenk. Ja, dat is de God in wie ik geloof.’ 

Kate Bowler onderging zware behandelingen en inmiddels is de darmkanker in remissie. In haar podcasts interviewt zij mensen die net als zij een moeilijk proces in hun leven doormaken. Zo probeert zij begrip te kweken bij de ‘omstanders’, maar ook hoop te geven aan mensen die door ziekte of ander lijden verloren in de wereld staan. Een spiegel in onze ‘maakbare’ wereld.

Dit stuk verscheen eerder in het themaboekje Nieuw Doopsgezind Peil, te verkrijgen bij de ADS.

Tekst: Ietsje de Boer
Beeld: Vince Fleming


Terug