>

Achtergronden

 
21 juli 2021

Naar binnen groeien

Tekst en foto’s Jannie Nijwening

Het woord retraite betekent letterlijk ‘je terugtrekken’. In het Frans: retirer. 

Woordenboeken geven ook andere betekenissen aan het woord retraite, bijvoorbeeld afsluiting van de wereld, (periode van) bezinning, rustplaats, toevluchtsoord. Ik geef er de voorkeur aan om uit te gaan van de letterlijke betekenis: je terugtrekken. Want dat is wat je doet. Niet je afsluiten van of voor de wereld – als dat al zou kunnen – maar wel de blik van buiten naar binnen richten, zodat de stilte tot je kan gaan spreken.

Herschep ons hart 
heradem ons verstand
dat wij elkaar behoeden en doen leven
Wees de stem die ons geweten wekt
verberg U niet
verberg U niet
(Huub Oosterhuis)

In de bossen dichtbij Deventer staat de cisterciënzer abdij Sion. Daar woonden broeders die van het terugtrekken hun levenswijze hadden gemaakt. In de jaren tachtig kwam ik daar als gast voor het eerst. Voor mij als gereformeerde doopsgezinde was het een vreemde wereld, maar het voelde heel goed. Opgaan naar Sion, de poort door en dan stond je in een zee van groen en kleuren en hoorde je de eeuwige stilte. Sion werd een vertrouwde plek waar ik af en toe naartoe ging om te studeren. Het ritme van de getijdengebeden, de eenvoudige kamer (wat heb je weinig nodig!), het groen, de broeders. Wat ben ik van die plek gaan houden!

Innerlijke stem
‘Waar nog de wolk gebeden hangt…’, daar moet ik aan denken als ik op Sion ben. Je voelt en ruikt die wolk. Ik denk aan al die broeders die ik door de jaren heen ouder zag worden, schuifelend achter een rollator door de – te groot geworden – kerk. De broeders die ons zijn voorgegaan en heengingen. 
Niet alle doopsgezinden hebben affiniteit met het kloosterleven. Wij zien onszelf graag als doeners en we willen in de wereld zijn. De broeders en zusters die zich afsluiten voor de wereld en hun dagen vullen met bidden, maken zich er maar makkelijk van af – zo hoorde ik weleens in doopsgezinde kring. 

Ook ik ben een doener, maar hoor tevens de stem die me oproept om stil te staan en de blik naar binnen te richten; te luisteren met het ‘oor van mijn hart’.  Vroeg of laat moet ik gehoor geven aan die stem, want ze laat zich niet het zwijgen opleggen. Zonder deze reis naar binnen zou ik voortracen op de automatische piloot en word ik geleefd door anderen. Dan vraag ik niet meer wat God ten diepste van me wil, maar probeer ik te voldoen aan de eisen en verwachtingen van de mensen om me heen. 

Klooster in jezelf
Sinds enkele jaren ben ik lid van de CisterciënzerGroep Sion (CGS). Ik kwam ermee in aanraking toen ik na vele jaren weer op Sion kwam. De monniken waren inmiddels verhuisd naar Schiermonnikoog, maar het klooster is als Nieuw Sion behouden voor de ontmoeting met God. Ik volgde er een driedaagse retraite met als motto: ‘Neem de afslag’. Het was opnieuw tijd om vaart te minderen, zodat ik de afslagen zou opmerken en er eventueel eentje kon nemen. Welke afslag was de juiste voor mij? Tijdens de retraite zei Maria: ‘Het gaat er niet om dat je naar het klooster gaat, maar dat je het klooster vindt in jezelf. Dat je het klooster meeneemt in het leven van alledag.’ Zo spreekt ook Etty Hillesum over ‘...de woning in ons, waar jij huist’: de plek in zichzelf die ze wil beschermen, te midden van de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog.   

Eens per maand komen we samen als leden van de CGS, als corona het toelaat. Als vogels van diverse pluimage delen we het zoeken naar wie we God noemen. Zo vertelt zuster Katharina Michiels in een interview in het blad Klooster over wat het leven in het klooster voor haar betekent. Dat het erom gaat steeds opnieuw terug te keren naar het centrum – de woning van God in jou – en jezelf onder handen te laten nemen, totdat je het gevoel krijgt: ‘Ik ben compleet mijn grondvesten kwijt, van mijn sokkel afgevallen, ik lig bij het puin van mijn identiteit. Heel het ego is dan afgebrokkeld. Dat is een zwaar en lastig proces; niemand huppelt daar doorheen. Het is echter de kern van onze roeping: naar binnen groeien.’

Menswording
Het groeiproces waar ze het over heeft is het proces van menswording. Daarover zegt ze: ‘Wij zijn op weg naar die menswording. Naar het beeld en de gelijkenis waartoe God ons geschapen heeft. Want dat pijnlijke proces van ontdekken wie je ten diepste bent, is uiteindelijk erop gericht om te ontdekken wie God ten diepste is. In de mate dat we van onze illusies kunnen afstappen en groeien in waarheid over onszelf, groeien we ook in waarheid over God, in Godskennis en in Gods liefde; want deze twee, de zelfkennis en de Godskennis, gaan gelijk op.’

Het lijkt alsof zuster Katharina Menno citeert! Voor Menno Simons is de doop immers de start van een nieuw leven: de geboorte van de nieuwe mens. Als je staat te kijken naar je afgebroken ego, je verbrijzelde identiteit, dan gebeurt het: er wordt een nieuwe mens opgebouwd. En die nieuwe mens heeft God als fundament. Zuster Katharina: ‘Ik sta niet meer op mezelf, ik sta op God… Ik hoef niet meer te presteren. En ik hoef niet meer te bewijzen dat ik een sympathieke of vrolijke zuster ben. En ik hoef niet meer allerlei prestaties te leveren of mezelf allerlei eisen op te leggen, want ik sta in Hem en dat is genoeg.’ 

Op retraite gaan, mezelf terugtrekken, opgaan naar Sion en Sion meenemen naar de drukte van de Zaanstreek. Het gaat allemaal om menswording, een nooit eindigend proces, leven, luisterend met het oor van mijn hart. Ik voel me een gereformeerde doopsgezinde cisterciënzer. En zo voel ik me compleet.

 

 


Terug