> dachtergronden.php?nr=47645&stuurdoor

Achtergrond

 
2 april 2020

Vanuit de studeerkamer

Ik heb mijn dakraam maar opengedaan vanmiddag. Het is van dat mooie weer. Je bent geneigd te vergeten ‘wat er aan de hand is’. Van buiten dringen opnieuw de geluiden van spelende kinderen door. Niettemin viel vandaag op hoe rustig het was op straat en in de supermarkten. De meeste mensen lijken de waarschuwingen van de overheid inmiddels toch vrij serieus te nemen, al zijn er ook mensen die mopperen dat ze voor één boodschap een karretje mee moeten nemen de winkel in. 

Maar dat de hele coronacrisis mij niets doet, daar is natuurlijk geen sprake van. En als doopsgezind theoloog zie ik ook een theologische uitdaging opdoemen. Laat ik proberen dat toe te lichten. 

Doopsgezinden hebben zich op grond van hun geschiedenis, maar ook op grond van hun theologische overtuigingen, altijd gereserveerd opgesteld tegenover de overheid. Alhoewel de apostel Paulus in zijn brief aan de Romeinen zegt dat christenen het gezag van de overheid moeten erkennen, hebben doopsgezinden het daar vaak moeilijk mee gehad. Door de vroege dopers werd de overheid gezien als 'een instelling buiten de volkomenheid van Christus'.

De overheid was door God ingesteld om het kwaad in de wereld te beteugelen en daartoe bediende de overheid zich van geweld ('het zwaard'), maar het gebruik van geweld was een christen niet toegestaan. Daarom was het doopsgezinden niet toegestaan om te dienen in overheidsfuncties, maar ook de houding tegenover de overheid in het algemeen was er een van wantrouwen. Dat doopsgezinden op hun beurt door de overheid lange tijd als een bedreiging werden gezien en ook zo werden behandeld, heeft daarin zeker een rol gespeeld.

Brave doopsgezinde burgers werden geassocieerd met de gewelddadigheden die een deel van de doperse beweging in haar begindagen kenmerkte en werden dus gezien als een bedreiging voor de samenleving. En in de lage landen hebben de doopsgezinden flink geleden onder vervolgingen. Je zou kunnen zeggen dat de dopers in hun begindagen door de overheid zelf als het kwaad werden gezien, dat met het zwaard moest worden bestreden.

Dat doopsgezinden dus van oudsher niet zo veel van de overheid moeten hebben, is goed te begrijpen. En gezien de maatregelen die de regering in de voorbije weken heeft getroffen om de snelle verspreiding van het coronavirus een halt toe te roepen, zou je ook nu kunnen zeggen dat de overheid het zwaard hanteert om het kwaad te beteugelen, hoewel het dan in indirecte zin is. Tja, wat moet je dan als vredeskerk zeggen tegen die overheid?

Nu zie ik u denken: 'het zwaard', nou, is dat niet wat overdreven? De overheid gebruikt toch geen geweld? Nu ja, er is inderdaad geen sprake van de inzet van het leger, of van andere geweldsmiddelen om de openbare orde te handhaven. Maar de overheid heeft toch verregaande beperkende maatregelen ingesteld en heeft wel degelijk aangekondigd te handhaven als dat nodig mocht blijken, om zo de onzichtbare vijand een halt toe te roepen. Tenslotte verspreidt het virus zich niet zelf, het zijn mensen die het virus verspreiden. En als we nog niet weten hoe we het virus moeten stoppen, dan moeten we bedenken hoe we de verspreiders van het virus kunnen stoppen. En daartoe hanteert de overheid dan inderdaad 'het zwaard' zoals dat heet, wanneer zij de politie als wetshandhaver opdraagt om ook daadwerkelijk op te reden als mensen zich niet aan de voorschriften houden. 

Van daadwerkelijk geweld is dus in feite geen sprake, al zal in sommige gevallen misschien fysieke dwang moeten worden toegepast. Indringender zullen voor de meeste mensen ook de verschillende vrijheidsbeperkingen zijn die ze aan den lijve ondervinden. Het noodgedwongen thuisblijven zal misschien door sommigen als een gewelddadige inbreuk op hun persoonlijke levenssfeer worden ervaren. Niettemin denk ik dat de overheid in dit geval op legitieme wijze 'het zwaard' hanteert.  

Natuurlijk kunnen we met elkaar discussiëren over de ernst van de maatregelen. Is het nu echt nodig om het onderwijs volledig plat te gooien en zelfs de eindexamens af te gelasten? Is het niet overdreven om alle verpleegtehuizen op slot te doen? Je zou zeker kunnen betogen dat betrokkenen hier geweld wordt aangedaan. Echter, het is geen buitenproportioneel geweld, hoe schadelijk het in sommige individuele gevallen het ook zal zijn. Alles is erop gericht om te zorgen dat de gezondheidszorg niet volledig vastloopt – en dat in het verlengde daarvan de samenleving niet volledig ontwricht raakt. De regering neemt maatregelen ter bescherming van het welzijn van allen.

Wat moet je dan als doopsgezind theoloog met die regering? Nou, datgene wat wij in de regel niet zo gauw doen als doopsgezinden: bidden voor ’s lands bestuurders! Ik had van mijzelf niet verwacht dat ik dat ooit nog zou doen: mensen oproepen om te bidden voor de regering, maar in deze dagen vind ik dat geen overbodige luxe. Tot nu toe heeft nog maar één minister af hoeven treden, omdat hij bezweken was onder de werkdruk en het tekort aan slaap dat dat met zich meebracht, maar er zullen er meer zijn die op het randje van hun kunnen werken.

Dus in een tijd waarin de regering haar uiterste best doet om de kwetsbaren in de samenleving te beschermen en daarbij een beroep doet op het verantwoordelijkheidsgevoel van allen, moeten we oude sentimenten over boord zetten. Nu is het tijd om te bidden voor wijsheid, inzicht en moed voor degenen die verantwoordelijkheid dragen voor het landsbestuur, al voelt dat eerlijk gezegd nog wat onwennig. Maar naast het opvolgen van de adviezen en richtlijnen die vanuit de overheid worden verstrekt, lijkt mij dat dezer dagen geen overbodige luxe. 

De regering heeft meer dan alleen onze bereidwilligheid en geduld nodig om deze crisis het hoofd te bieden, ze heeft alle steun nodig die wij kunnen bieden. En als er nu één vorm van steun is die wij als gelovigen kunnen bieden, dan is het wel het gebed. Kortom, schud vandaag eens alle schroom van u af en bid! En dan niet alleen voor uw dierbaren, voor uzelf en de mensen om u heen, maar ook voor degenen die de taak en verantwoordelijkheid hebben om het land door deze moeilijke periode heen te loodsen!

Fulco van Hulst

Predikant Geloofsgemeenschap 'Het Penninckshuis' - Deventer 

Docent Praktische Theologie en Pastorale Ethiek, Doopsgezind Seminarium/VU Amsterdam


Terug