> dachtergronden.php?nr=45155&stuurdoor

Achtergrond

 
30 december 2019

Venster naar liefde

Tekst: Jeannette den Ouden
Illustratie: CCO

Alles staat stil. De wolken en de vogels roerloos in de lucht, de werklui verstard in hun bewegingen. 

De schapen komen niet vooruit en de bokjes staan als versteend boven het water. Er is geen geluid, geen beweging en je kunt niet zeggen dat de tijd stilstaat, want er is geen tijd. Noemen we iconen daarom vensters naar de eeuwigheid?

Misschien heeft u zelf weleens zo’n moment ervaren. Het overkomt ons wanneer iets ingrijpt in ons bestaan dat ons te boven lijkt te gaan. Verdriet dat te groot voelt voor een mens. Vreugde die dieper gaat dan blijheid. Op die overweldigende momenten kunnen we het gevoel hebben dat de tijd stilstaat, terwijl er tegelijkertijd meer gebeurt dan we kunnen bevatten. Onze zintuigen gaan open en worden scherp en gevoelig. Opeens zien we meer dan we ooit zagen. Noemen we iconen daarom vensters naar een onzichtbare wereld?

Als u de tijd neemt en de icoon langzaam helemaal in u opneemt, dan ziet u dat bijna alle personages in groepjes van drie op de icoon zijn afgebeeld: drie wijzen, drie herders en nog een groepje van twee herders met hun schaap. Er zijn twee vroedvrouwen die samen zorgen voor een kindje. Boven aan de icoon zweven vijftien engelen… vijf keer drie. Drie is in bijna alle religies het getal van de eenheid en het symbool van heelheid en verbondenheid. De wijzen, herders, vroedvrouwen én engelen: zij zijn allen tekenen van ons verlangen naar eenheid in verbondenheid. 

Ook het kleine kind in het midden is niet alleen. Het wordt beschut door de os en de ezel die bij hem staan. Ziet u hoe hun ogen gericht zijn op het kind? Maar niet alle mensen op de icoon zijn samen. Twee mensen worden apart afgebeeld: Maria en Jozef. Dat is vreemd, want je zou denken dat juist zij samen met het kind een eenheid vormen, misschien zelfs meer dan de andere personages op de icoon. 

Het is echter niet toevallig dat juist Maria en Jozef op deze icoon alleen staan. Want als Kerst ergens over gaat, dan is het over de boodschap - of misschien kunnen we beter zeggen: over de opdracht - dat wij zelf Jozef en Maria met elkaar en met het kind moeten verbinden. Of anders gezegd: dat wij het zelf zijn die datgene waar deze drie mensen samen symbool voor staan, in onszelf en in deze wereld tot eenheid moeten maken. Noemen we iconen daarom boodschappen uit een andere wereld?

Laten we opnieuw naar de icoon kijken. Onderin zit Jozef, de grauwe gebogen man, in elkaar gedoken op een steen. Jozef die het wonder dat zich hier ontvouwt niet lijkt te begrijpen. Die wegloopt en zich afsluit voor wat er om hem heen gebeurt. De mens die kijkende niet kijkt, ziende niets ziet. En die zich daardoor wellicht eenzaam voelt of zelfs wanhopig. 

En laten we dan onze ogen richten op Maria die, net onder het midden van de icoon, liggend is afgebeeld. Maria die de mens verbeeldt die helder ziet en hoopvol luistert naar de stem in haar binnenste en ruimte maakt voor wat er groeit in haar: Gods liefdevolle Aanwezigheid. Maria, de vrouw die symbool staat voor de mens die evenmin begrijpt wat er gebeurt, maar die ondanks dat bereid is om open en ontvankelijk te zijn. Maria die stil wordt en wacht om als de tijd daar is, de liefde aan het licht te brengen.

En laten we dan met al onze zintuigen zien hoe in het midden van de icoon het pasgeboren kind in een voederbak - of is het geen voederbak? - ligt. Het kind dat symbool staat voor Gods eeuwigdurende en allesomvattend liefde in deze wereld. Zie, hoe die liefde even kwetsbaar als stralend oplicht tegen de achtergrond van de duistere grot. Een grot die wel een graf lijkt, waardoor we - al is het maar even - durven geloven dat het licht van het kind het duister van de dood verdrijft. 

Er is een diepe wijsheid verborgen in deze Geboorte-icoon. Het lijkt alsof door de icoon heen een andere werkelijkheid of andere dimensie tot ons spreekt. En tegelijkertijd zijn wij het zelf die hier zijn afgebeeld. Wij allemaal. Wij herkennen Jozef in onszelf, als wij ons afsluiten voor het wonder van het leven en ons afkeren van wat ons verstand te boven gaat. Wij zijn als Maria, op die momenten in ons leven dat wij met heel ons hart verlangen naar Gods liefdevolle aanwezigheid in ons leven. En het is een groot mysterie, maar ook in ons allen kan aan het licht komen wat van God komt en is. Want in onszelf leeft een zuiver kind dat niets voorspiegelt, niets achterhoudt, alleen maar is en dat alles wat goed en waar is in deze wereld tevoorschijn roept. 

Niemand kan de taal van iconen letterlijk verstaan. De betekenis van een icoon laat zich niet vatten in woorden. Een icoon kun je alleen maar zien met ogen van binnen. Maar ik geloof dat, als we ons met aandacht openen voor deze icoon zoals Maria zich opende voor het kleine kind dat in haar groeide, we kunnen ervaren dat het in dit leven uiteindelijk gaat over kwetsbaarheid, zachtheid en tederheid. Over elkaar koesteren en elkaar heel voorzichtig dragen, zoals we een klein kind op handen dragen. 
Precies daarom noemen we iconen vensters naar liefde.

Verscheen eerder in Doopsgezind Plus winter 19/20. Voor het hele blad kijk hier.


Terug